صرف نداشتن اجازه اقامت معتبر به این معنا نیست که در هر پروندهای اخراج از ایتالیا میتواند بدون بررسی وضعیت واقعی زندگی شخص صادر یا تأیید شود. دیوان عالی ایتالیا در رأی تازهای تأکید کرده است که وقتی فرد خارجی به پیوندهای خانوادگی، زندگی خصوصی، سابقه طولانی حضور و ریشههای اجتماعی خود در ایتالیا استناد میکند، قاضی نمیتواند این عناصر را نادیده بگیرد و فقط به نبود یک عنوان اقامتی بسنده کند.
این موضوع برای بسیاری از اتباع کشورهای غیرعضو اتحادیه اروپا اهمیت عملی دارد، زیرا در پروندههای مهاجرتی ممکن است وضعیت اقامت شخص به دلایل مختلفی نامنظم شده باشد، اما همزمان او سالها در ایتالیا زندگی کرده، خانواده تشکیل داده، کار کرده، فرزندانش در مدرسه ایتالیایی تحصیل کرده باشند یا شبکهای واقعی از روابط اجتماعی و حرفهای ایجاد کرده باشد. این عناصر الزاماً اخراج را بهطور خودکار ناممکن نمیکنند، اما باید در تصمیم اداری و قضایی بهصورت واقعی و فردی بررسی شوند.
رأی جدید دیوان عالی در ۱۰ اوت ۲۰۲۶
دیوان عالی کشور ایتالیا، شعبه اول مدنی، در دستور شماره 24591 مورخ 10 اوت 2026 به پروندهای رسیدگی کرد که در آن «Giudice di Pace» اعتراض یک تبعه خارجی به حکم اخراج صادرشده از سوی Prefetto را رد کرده بود. استدلال اصلی قاضی بدوی این بود که شخص عنوان اقامتی معتبر نداشته است.
اما معترض به مجموعهای از عناصر مربوط به زندگی خصوصی و خانوادگی خود در ایتالیا استناد کرده بود. دیوان عالی اعلام کرد که دادگاه نمیتوانست بدون بررسی این عناصر، صرفاً با تکیه بر نامنظم بودن وضعیت اقامت، اعتراض را رد کند. به همین دلیل رأی نقض و پرونده برای رسیدگی مجدد به «Giudice di Pace di Monza» ارجاع شد.
اهمیت این تصمیم در این است که دیوان عالی بار دیگر میان دو موضوع متفاوت تمایز میگذارد: از یک سو، وجود یا عدم وجود اجازه اقامت؛ و از سوی دیگر، بررسی حقوق بنیادینی که ممکن است در اثر اخراج تحت تأثیر قرار گیرند. این دو موضوع با یکدیگر مرتبطاند، اما یکی جای دیگری را نمیگیرد.
زندگی خصوصی و خانوادگی در حقوق مهاجرت ایتالیا
ماده 8 کنوانسیون اروپایی حقوق بشر از حق احترام به زندگی خصوصی و خانوادگی حمایت میکند. در حقوق داخلی ایتالیا نیز مقررات مختلف «Testo Unico Immigrazione» ایجاب میکنند که در موارد مشخص، روابط خانوادگی، مدت حضور در ایتالیا و پیوندهای اجتماعی و فرهنگی شخص مورد توجه قرار گیرد.
بهویژه ماده 13، بند 2-bis، از فرمان تقنینی شماره 286/1998 در پروندههای مربوط به اشخاصی که از حق پیوستن خانواده استفاده کردهاند یا خود بهعنوان عضو خانواده به ایتالیا پیوستهاند، بهصراحت مقرر میکند که هنگام تصمیمگیری درباره اخراج باید ماهیت و واقعی بودن روابط خانوادگی، مدت اقامت در ایتالیا و وجود پیوندهای خانوادگی، فرهنگی یا اجتماعی با کشور مبدأ نیز ارزیابی شود.
در پروندههای دیگر نیز، بسته به وضعیت فرد و مبنای حقوقی مورد استناد، مواد 5، 13 و 19 قانون مهاجرت، همراه با ماده 8 کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و اصول قانون اساسی، میتوانند ایجاب کنند که تصمیمگیری درباره اخراج صرفاً اداری و صوری نباشد، بلکه آثار واقعی آن بر زندگی شخص بررسی شود.
«ریشه داشتن» در ایتالیا با یک مدرک ثابت نمیشود
یکی از نکات مهم این رأی آن است که مفهوم «radicamento» یا ریشهدار شدن در ایتالیا باید بهصورت کلی و واقعی ارزیابی شود. هیچ مدرک واحدی بهتنهایی تعیینکننده نیست. یک قرارداد کار میتواند مهم باشد، اما همیشه کافی نیست؛ همانطور که نداشتن قرارداد کار نیز لزوماً به معنی فقدان کامل زندگی خصوصی و اجتماعی در ایتالیا نیست.
در ارزیابی یک پرونده میتوان به مدت حضور در ایتالیا، سوابق اقامت، روابط خانوادگی، ازدواج یا زندگی مشترک، حضور فرزندان، ثبتنام و تحصیل آنان در مدرسه، اشتغال مستمر، پرداخت مالیات و حق بیمه، سطح شناخت زبان ایتالیایی، دورههای آموزشی، روابط اجتماعی، وضعیت مسکن، شرایط سلامت، وضعیت اشخاص وابسته به فرد و نیز شدت یا ضعف پیوندهای باقیمانده با کشور مبدأ توجه کرد.
این همان دلیلی است که در پروندههای اخراج، ارائه یک تصویر کامل از زندگی شخص اهمیت اساسی دارد. قاضی باید بتواند ببیند که اخراج در عمل چه چیزی را از بین میبرد و چه تأثیری بر زندگی فرد و خانواده او خواهد داشت.
در اعتراض به حکم اخراج چه مدارکی اهمیت دارند
کسی که علیه حکم اخراج اعتراض میکند، نباید فقط به استدلالهای کلی مانند «سالهاست در ایتالیا هستم» یا «خانوادهام اینجاست» اکتفا کند. هر عنصر باید تا حد امکان با سند اثبات شود: گواهیهای اقامت تاریخی، مدارک ازدواج و تولد، وضعیت خانوادگی، مدارک مدرسه فرزندان، قراردادهای کار، فیشهای حقوقی، سابقه INPS، اظهارنامههای مالیاتی، مدارک آموزشی و زبان، قرارداد اجاره، مدارک پزشکی و هر سند دیگری که استمرار و واقعی بودن روابط شخص با جامعه ایتالیا را نشان دهد.
در عین حال، لازم است وضعیت کشور مبدأ و وجود یا عدم وجود پیوندهای واقعی با آن کشور نیز بهطور دقیق توضیح داده شود. هدف، ارائه یک زندگینامه عمومی نیست، بلکه نشان دادن حقوقی و مستند عواملی است که میتوانند بر قانونی بودن و تناسب تصمیم اخراج اثر بگذارند.
مهلت اعتراض بسیار کوتاه است
حکم اخراج صادرشده از سوی Prefetto اصولاً نزد «Giudice di Pace» محل استقرار مرجعی که تصمیم را صادر کرده قابل اعتراض است. طبق مقررات جاری، اعتراض معمولاً باید ظرف 30 روز از تاریخ ابلاغ حکم ارائه شود؛ اگر شخص در خارج از ایتالیا اقامت داشته باشد، مهلت 60 روز است.
از آنجا که حکم اخراج ماهیت فوراً اجرایی دارد، دریافت چنین حکمی نباید به تعویق انداختن اقدام حقوقی منجر شود. باید تاریخ دقیق ابلاغ، نوع تصمیم، اقدامات اجرایی احتمالی Questura، وجود درخواست پناهندگی یا پرونده اقامتی دیگر، روابط خانوادگی و تمام مدارک مرتبط فوراً بررسی شوند. در بسیاری از پروندهها، تفاوت میان یک اعتراض مؤثر و یک اعتراض ضعیف نه در تعداد استدلالها، بلکه در سرعت اقدام و کیفیت مستندات است.
نتیجه عملی رأی 24591/2026
این رأی یک مصونیت عمومی در برابر اخراج ایجاد نمیکند و هر شخصی که در ایتالیا خانواده یا شغل دارد نمیتواند صرفاً به این دلیل حکم اخراج را بیاثر بداند. پیام رأی دقیقتر و از نظر حقوقی مهمتر است: وقتی عناصر مربوط به زندگی خصوصی و خانوادگی بهطور مشخص مطرح و مستند شدهاند، قاضی موظف است آنها را واقعاً ارزیابی کند و نمیتواند با یک استدلال صوری درباره نبود اجازه اقامت از کنار آنها عبور کند.
در حقوق مهاجرت، وضعیت اداری فرد مهم است، اما تنها واقعیت پرونده نیست. مدت حضور، خانواده، فرزندان، کار، مسیر ادغام اجتماعی و آثار واقعی اخراج میتوانند بخشی از ارزیابی قانونی باشند. رأی 10 اوت 2026 دیوان عالی بار دیگر تأکید میکند که در موضوعی به سنگینی اخراج از کشور، تصمیم قضایی باید فردی، مستدل و متناسب با زندگی واقعی شخص باشد.
Avv. Fabio Loscerbo – Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione
Lobbista – Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 in materia di Migrazione e Asilo
ORCID: 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر