در پروندههای حمایت بینالمللی مربوط به شهروندان ایران، وضعیت کشور مبدأ باید بر اساس اطلاعات بهروز ارزیابی شود. در سال ۲۰۲۶ این موضوع اهمیت ویژهای پیدا کرده است: آژانس پناهندگی اتحادیه اروپا (EUAA) صراحتاً اعلام کرده که با توجه به تحولات و درگیریهای جاری از ۲۷ مارس ۲۰۲۶، بخشی از نتیجهگیریهای راهنمای ایرانِ ژانویه ۲۰۲۵ ممکن است دیگر معتبر نباشد و تصمیمگیرندگان باید از جدیدترین اطلاعات موجود درباره کشور مبدأ استفاده کنند.
راهنمای قدیمی نمیتواند جای بررسی وضعیت فعلی ایران را بگیرد
EUAA در «Country Guidance: Iran» که در ژانویه ۲۰۲۵ منتشر شده بود، ارزیابی مشترکی از وضعیت ایران برای رسیدگی به درخواستهای حمایت بینالمللی ارائه کرده است. با این حال، خود آژانس اکنون هشدار داده است که تحولات بعدی، بهویژه وضعیت ایجادشده از ۲۷ مارس ۲۰۲۶، میتواند برخی از ارزیابیهای پیشین را تغییر داده باشد؛ این هشدار بهطور خاص درباره بررسی خطر ناشی از خشونت در چارچوب حمایت فرعی اهمیت دارد.
از نظر حقوقی، نتیجه مهم این است که نه کمیسیون سرزمینی و نه دادگاه نمیتوانند صرفاً به گزارشهایی استناد کنند که مربوط به شرایطی کاملاً متفاوت در گذشته بودهاند، اگر در زمان تصمیمگیری اطلاعات جدیدتر و قابل اعتماد درباره وضعیت ایران وجود داشته باشد.
دیوان عالی ایتالیا نیز بر استفاده از منابع بهروز تأکید کرده است
دیوان عالی کشور ایتالیا در قرار شماره ۴۷۱۱/۲۰۲۶، صادرشده در ۳ مارس ۲۰۲۶، بار دیگر تأکید کرده است که در پروندههای حمایت بینالمللی و حمایت مکمل، اطلاعات مربوط به کشور مبدأ باید واقعی، مشخص و بهروز باشد. در آن پرونده، دیوان تصمیمی را که بدون بررسی منابع جدیدتر ارائهشده از سوی متقاضی اتخاذ شده بود، قابل پذیرش ندانست.
این اصل برای پروندههای ایرانی نیز اهمیت مستقیم دارد. اگر شرایط امنیتی، سیاسی، اجتماعی یا حقوق بشری پس از زمان منابع مورد استفاده در تصمیم قبلی تغییر کرده باشد، این تغییرات باید در ارزیابی خطر بازگشت لحاظ شوند.
این موضوع به معنای اعطای خودکار پناهندگی به همه ایرانیان نیست
هشدار EUAA به معنای آن نیست که صرف داشتن تابعیت ایران برای دریافت وضعیت پناهندگی یا حمایت فرعی کافی است. در حقوق پناهندگی همچنان ارزیابی فردی پرونده ضروری است. دلایل شخصی متقاضی، سابقه فعالیت سیاسی یا اعتراضی، مسائل مرتبط با جنسیت، مذهب یا تغییر دین، تعلق به اقلیتها، خطر بازداشت یا بدرفتاری، سوابق قبلی با نهادهای امنیتی و همچنین منطقهای که شخص در آن زندگی میکرده است، میتوانند در ارزیابی نهایی اهمیت داشته باشند.
اما در سال ۲۰۲۶ یک نکته دیگر نیز باید به این بررسی افزوده شود: شرایط عمومی ایران نمیتواند بر اساس تصویری ثابت و متعلق به سالهای قبل ارزیابی شود. تغییرات جدید ممکن است حتی در پروندهای که قبلاً ضعیف ارزیابی شده بود، از نظر حقوقی اهمیت پیدا کند.
برای پروندههای در حال رسیدگی چه باید کرد؟
کسی که درخواست حمایت بینالمللی او هنوز نزد کمیسیون سرزمینی یا دادگاه در حال رسیدگی است، باید توجه کند که پرونده فقط شامل مدارک اولیه نیست. در صورت وقوع تحولات جدید، میتوان اسناد، گزارشهای معتبر و اطلاعات جدید درباره کشور مبدأ را نیز ارائه کرد، بهویژه اگر این اطلاعات با وضعیت شخصی متقاضی ارتباط مستقیم داشته باشد.
در مرحله قضایی نیز، اگر تصمیم منفی بر اطلاعات قدیمی استوار باشد یا منابع جدید و مشخصی که از سوی دفاع ارائه شدهاند مورد بررسی قرار نگرفته باشند، این موضوع میتواند از جهات مهم اعتراض به تصمیم باشد. با این حال، صرف ارائه گزارشهای عمومی بدون توضیح ارتباط آنها با وضعیت شخصی متقاضی معمولاً کافی نیست.
اگر پس از رد نهایی پرونده، وضعیت ایران تغییر کرده باشد
در برخی شرایط، تحولات جدید و واقعی که پس از تصمیم قبلی رخ دادهاند میتوانند در ارزیابی امکان ارائه درخواست بعدی برای حمایت بینالمللی نیز اهمیت داشته باشند. اما درخواست مجدد نباید صرفاً تکرار همان مطالب پرونده قبلی باشد؛ باید عناصر یا واقعیتهای جدیدی وجود داشته باشد که بتواند بر ارزیابی نیاز به حمایت اثر بگذارد.
بنابراین برای شهروندان ایرانی در ایتالیا، بهروز نگه داشتن پرونده اهمیت اساسی دارد. در شرایط متغیر سال ۲۰۲۶، تاریخ و کیفیت منابع مربوط به ایران فقط یک مسئله فنی نیست، بلکه میتواند بر نتیجه حقوقی پرونده تأثیر مستقیم بگذارد.
آو. فابیو لوسربو
وکیل دارای صلاحیت دفاع در دیوان عالی ایتالیا – Avvocato Cassazionista
ثبتشده در Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati در حوزه Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 – Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
