از ۱ ژوئن ۲۰۲۴، اعضای خانواده غیراروپاییِ شهروندان ایتالیا یا اتحادیه اروپا که قصد دارند برای زندگی خانوادگی به ایتالیا ملحق شوند، باید اصولاً برای ویزای ملی نوع D با عنوان «دلایل خانوادگی» اقدام کنند، نه ویزای کوتاهمدت گردشگری یا دیدار خانوادگی. در سال ۲۰۲۶، با ازسرگیری کامل خدمات کنسولی سفارت ایتالیا در تهران، این مسیر برای متقاضیان ایرانی دوباره بهصورت عادی قابل استفاده است.
چه کسانی مشمول این مسیر هستند؟
مطابق مقررات ایتالیا درباره آزادی رفتوآمد شهروندان اتحادیه اروپا، این مسیر به همسر، شریک ثبتشده در مواردی که قانون آن را معادل رابطه خانوادگی قابل شناسایی میداند، فرزندان مستقیم زیر ۲۱ سال یا فرزندان تحت تکفل، و نیز والدین یا دیگر اجداد مستقیم تحت تکفل مربوط میشود. برای برخی بستگان، اثبات «تحت تکفل بودن» اهمیت اساسی دارد و صرف وجود رابطه خانوادگی کافی نیست.
تفاوت با پیوست خانوادگی عادی
این مسیر با پیوست خانوادگی عادیِ اتباع خارجیِ غیراروپایی تفاوت دارد. عضو خانواده شهروند ایتالیا یا اتحادیه اروپا، در صورت قرار گرفتن در گروههای قانونی مقرر، اصولاً نیازی به nulla osta صادرشده از Sportello Unico per l’Immigrazione ندارد. بنابراین نباید پرونده او را با فرایند عادی ricongiungimento familiare بر اساس قوانین عمومی مهاجرت اشتباه گرفت.
در تهران چه باید کرد؟
سفارت ایتالیا در تهران در اطلاعیه ۱۱ اوت ۲۰۲۶ اعلام کرده است که خدمات کنسولی و ویزا پس از بازگشایی، از سر گرفته شدهاند. درخواستهای ویزا از طریق سامانه کارگزار مجاز VisaMetric نوبتدهی میشوند. با این حال، بستگان درجه یک شهروندان ایتالیا یا اتحادیه اروپا ــ یعنی همسر، فرزند و والدین ــ میتوانند برای تسهیل دریافت وقت مستقیماً با بخش ویزای سفارت تماس بگیرند. برای بررسی درخواست، باید رابطه خانوادگی با مدارک ترجمهشده به ایتالیایی یا انگلیسی اثبات شود.
مدارک اصلی
در عمل، پرونده باید دستکم شامل دعوتنامه یا اعلام اراده شهروند ایتالیا یا اتحادیه اروپا برای تحقق وحدت خانوادگی، مدرک هویتی معتبر او، و اسناد اثباتکننده رابطه خانوادگی باشد. اسناد صادرشده در ایران باید مطابق قواعد کنسولی مربوط، ترجمه و در صورت لزوم قانونیسازی شوند. اگر حق ورود به وابستگی اقتصادی متقاضی بستگی داشته باشد، باید حمایت مالی واقعی، مستمر و ساختاری نیز اثبات شود؛ انتقالهای اتفاقی یا محدود وجه معمولاً برای اثبات وضعیت «تحت تکفل» کافی نیستند.
هزینه و اثر ویزا
ویزای خانوادگی برای اشخاصی که در چارچوب حقوق شهروندان اتحادیه اروپا قرار میگیرند، اصولاً بدون دریافت هزینه کنسولی صادر میشود، هرچند خدمات کارگزار خارجی ممکن است هزینه خدمات جداگانه داشته باشد. ویزای ملی نوع D برای انتقال و اقامت خانوادگی است و نباید با ویزای شنگن کوتاهمدت برای دیدار موقت اشتباه گرفته شود.
اثر انگشت برای ویزای نوع D
از ۱۱ ژانویه ۲۰۲۵، اخذ دادههای بیومتریک و اثر انگشت برای ویزاهای ملی نوع D نیز الزامی شده است، مگر در موارد استثنایی پیشبینیشده در مقررات مربوط. بنابراین متقاضی باید در عمل آمادگی حضور شخصی در مرحلهای از فرایند را داشته باشد.
پس از ورود به ایتالیا
دریافت ویزا پایان فرایند نیست. پس از ورود، عضو خانواده باید در مهلت قانونی برای عنوان اقامت خانوادگی اقدام کند. اطلاعیه سفارت ایتالیا در تهران به مهلت هشت روز پس از ورود اشاره میکند. در این مرحله، نوع سند اقامتی و اداره صالح میتواند بر حسب وضعیت شهروند ایتالیایی یا اتحادیه اروپا و مبنای حقوقی پرونده متفاوت باشد و بهتر است پیش از انقضای مهلت، مسیر دقیق نزد Questura بررسی شود.
اگر هدف فقط دیدار کوتاه باشد
اگر عضو خانواده صرفاً برای اقامت کمتر از سه ماه قصد سفر داشته باشد و هدف او انتقال واقعی محل زندگی به ایتالیا نباشد، مسیر معمولاً ویزای شنگن کوتاهمدت برای دیدار خانوادگی است. همچنین بستگانی مانند خواهر و برادر، اگر خارج از گروههای دارای حق مستقیم اقامت قرار گیرند، خودبهخود از همان امتیازات همسر، فرزند یا والدین تحت تکفل برخوردار نیستند و درخواست آنان ممکن است بر اساس قواعد عادی ویزا ارزیابی شود.
نکته عملی
برای متقاضی ایرانی، مهمترین اشتباه این است که ابتدا یک ویزای گردشگری بگیرد و تصور کند بعداً بدون مشکل میتواند آن را به اقامت خانوادگی تبدیل کند. اگر هدف واقعی، زندگی با همسر، والد یا فرزندِ شهروند ایتالیا یا اتحادیه اروپا در ایتالیا است، بهتر است از ابتدا نوع صحیح ویزا انتخاب شود و رابطه خانوادگی و در صورت لزوم وابستگی اقتصادی با مدارک منظم و قابل اثبات ارائه شود.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
ثبتشده در Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati در حوزه Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 در حوزه Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.