برای یک شهروند ایرانی که همسر، فرزند یا والدِ یک شهروند ایتالیایی است، مسیر ورود به ایتالیا با هدف زندگی خانوادگی با ویزای عادی گردشگری یکسان نیست. در سال ۲۰۲۶، پس از ازسرگیری کامل خدمات کنسولی سفارت ایتالیا در تهران، امکان درخواست ویزای ملی نوع D برای دلایل خانوادگی وجود دارد؛ و در برخی موارد، بستگان درجه یک میتوانند برای تسهیل تعیین وقت مستقیماً با بخش ویزای سفارت تماس بگیرند.
ویزای خانوادگی نوع D برای اقامت بلندمدت
از ۱ ژوئن ۲۰۲۴، برای بستگان خارجیِ شهروندان ایتالیایی یا دیگر شهروندان اتحادیه اروپا که قصد دارند برای زندگی خانوادگی و اقامت پایدار به ایتالیا منتقل شوند، ویزای ملی نوع D برای «دلایل خانوادگی» پیشبینی شده است. این مسیر با ویزای شنگن کوتاهمدت برای دیدار خانوادگی تفاوت دارد.
اگر هدف فقط سفر و اقامت کمتر از سه ماه باشد، در صورت وجود شرایط قانونی، همچنان ویزای شنگن کوتاهمدت برای دیدار خانوادگی مطرح است. اما وقتی هدف، انتقال واقعی زندگی خانوادگی به ایتالیا و اقامت بلندمدت است، درخواست باید بر مبنای ویزای ملی خانوادگی تنظیم شود.
چه کسانی در زمره بستگان اصلی قرار میگیرند؟
بر اساس مقررات ایتالیا و بهویژه تعریف «عضو خانواده» در فرمان تقنینی شماره ۳۰ سال ۲۰۰۷، گروههای اصلی عبارتاند از: همسر؛ شریک ثبتشده در مواردی که قانون آن را معادل رابطه زناشویی میشناسد؛ فرزندان مستقیم زیر ۲۱ سال یا فرزندان وابسته، همچنین فرزندان همسر یا شریک؛ و والدین مستقیمِ وابسته، همچنین والدین وابسته همسر یا شریک.
نکته مهم این است که «وابستگی مالی» صرفاً با اعلام شفاهی یا کمکهای موردی ثابت نمیشود. هر جا اثبات وابستگی لازم باشد، باید نشان داد که حمایت مالی شهروند ایتالیایی ماهیت واقعی، مستمر و ساختاری داشته و برای تأمین نیازهای اساسی عضو خانواده ضروری بوده است. انتقالهای بانکی منظم و سابقه کمک مالی میتواند در این ارزیابی اهمیت ویژه داشته باشد.
در تهران چگونه باید وقت گرفت؟
سفارت ایتالیا در تهران اعلام کرده است که پس از بازگشایی سفارت در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶، بخش کنسولی از ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ ارائه همه خدمات کنسولی را از سر گرفته است. در وضعیت فعلی، تعیین وقت برای انواع ویزا از طریق ارائهدهنده رسمی خدمات ویزا یعنی VisaMetric انجام میشود.
با این حال، بستگان درجه یکِ شهروندان اتحادیه اروپا، از جمله همسر، فرزند و والدین، میتوانند برای درخواست تسهیل در تعیین وقت به نشانی بخش ویزای سفارت در تهران مکاتبه کنند. برای این درخواست باید مدرک رابطه خانوادگی با شهروند دعوتکننده ارائه شود و مدارک مربوط به رابطه خانوادگی به زبان ایتالیایی یا انگلیسی ترجمه شده باشد.
این نکته عملی اهمیت دارد: استفاده از واسطههای غیررسمی برای گرفتن وقت نه لازم است و نه مبنای قانونی دارد. خود سفارت تأکید کرده است که رزرو وقت رسمی، فینفسه، رایگان است؛ هرگونه مبلغی که در فرآیند برونسپاری دریافت میشود باید از مسیر رسمی و طبق مقررات اعلامشده باشد.
مدارک اصلی برای ویزای خانوادگی
برای این نوع درخواست معمولاً باید نامه دعوت از سوی شهروند ایتالیایی ارائه شود که از آن بهروشنی قصد اعمال حق بر وحدت خانواده و زندگی مشترک در ایتالیا مشخص باشد. کپی مدرک هویتی معتبر شهروند ایتالیایی نیز باید ضمیمه شود.
همچنین باید مدارکی ارائه شود که رابطه خانوادگی را ثابت کند: برای مثال سند ازدواج، شناسنامه یا سند تولد، یا اسناد دیگری که حسب مورد رابطه والد-فرزندی یا رابطه ثبتشده را اثبات میکنند. اسناد ایرانی باید مطابق الزامات کنسولی ترجمه و در صورت لزوم قانونیسازی شوند، مگر آنکه سند مربوط قبلاً در دفاتر وضعیت مدنی ایتالیا ثبت شده باشد.
در مواردی که قانون، وابستگی مالی را شرط میداند ــ مانند برخی فرزندان بالای ۲۱ سال یا والدین ــ باید مستندات مالی مناسب نیز ارائه شود. در چنین پروندههایی، صرف وجود رابطه خویشاوندی بهتنهایی کافی نیست.
آیا «Nulla Osta» از اداره مهاجرت استان لازم است؟
برای بستگان مشمول این مسیرِ خاصِ خانوادگی، ویزا بر اساس رابطه مستقیم با شهروند ایتالیایی یا اتحادیه اروپا بررسی میشود و مانند الحاق خانواده یک تبعه عادی کشور ثالث، متکی بر صدور قبلی «Nulla Osta» از Sportello Unico per l’Immigrazione نیست. بنابراین نباید این دو مسیر را با یکدیگر اشتباه گرفت.
این تفاوت عملی بسیار مهم است، زیرا ارائه درخواست بر مبنای نوع اشتباه ویزا میتواند باعث اتلاف وقت، درخواست مدارک غیرمرتبط یا حتی تصمیم منفی شود.
اثر انگشت برای ویزای ملی
از ۱۱ ژانویه ۲۰۲۵، اخذ دادههای بیومتریک و اثر انگشت برای ویزاهای ملی نوع D نیز الزامی شده است. بنابراین متقاضی باید انتظار حضور شخصی در مرحله تعیینشده برای ثبت دادههای بیومتریک را داشته باشد، مگر در موارد استثنایی که قانون صراحتاً پیشبینی کرده است.
پس از ورود به ایتالیا چه باید کرد؟
ورود با ویزای خانوادگی پایان کار نیست. سفارت ایتالیا در تهران تصریح کرده است که اعضای خانواده باید ظرف هشت روز از ورود، روند درخواست سند اقامت مربوط به وضعیت خانوادگی خود را آغاز کنند.
برای اعضای غیراتحادیهای خانواده یک شهروند ایتالیایی که مشمول ماده ۲۳، بند ۱-bis فرمان تقنینی شماره ۳۰ سال ۲۰۰۷ هستند، قانون صدور «permesso di soggiorno per motivi di famiglia» را پیشبینی میکند. این اجازه اقامت پنجساله است، قابلیت تمدید دارد و در شرایط مقرر میتواند به اجازه اقامت برای کار تبدیل شود.
پس از ورود، لازم است مدارک ویزا، گذرنامه، اسناد رابطه خانوادگی و مدارک مربوط به محل اقامت در ایتالیا با دقت نگهداری شود. در صورت وجود هرگونه تفاوت میان وضعیت واقعی خانواده و مدارک ارائهشده، بهتر است قبل از اقدام اداری، مبنای حقوقی پرونده بهطور دقیق بررسی شود.
تفاوت میان «دیدار خانوادگی» و «انتقال زندگی خانوادگی»
یکی از اشتباهات رایج این است که متقاضی برای اقامت بلندمدت، درخواست ویزای توریستی یا دیدار کوتاهمدت ارائه میکند. معیار اصلی، هدف واقعی سفر است. اگر فرد قصد دارد فقط برای چند هفته یا حداکثر سه ماه به ایتالیا سفر کرده و بازگردد، ویزای کوتاهمدت میتواند مسیر مناسب باشد. اما اگر هدف، پیوستن پایدار به همسر، والد یا فرزند ایتالیایی و زندگی در ایتالیا باشد، باید از ابتدا پرونده بر مبنای ویزای ملی خانوادگی تنظیم شود.
اهمیت آمادهسازی دقیق پرونده
پروندههای خانوادگی در ظاهر سادهاند، اما در عمل بیشترین مشکلات معمولاً از سه نقطه ایجاد میشود: اثبات دقیق رابطه خانوادگی، اثبات واقعی و مستمر بودن وابستگی مالی در مواردی که شرط است، و انتخاب صحیح نوع ویزا. برای متقاضیان ایرانی، ترجمه و آمادهسازی صحیح اسناد وضعیت مدنی نیز نقش اساسی دارد.
در سال ۲۰۲۶، با بازگشت کامل فعالیت کنسولی سفارت ایتالیا در تهران، مسیر اداری دوباره در دسترس مستقیم متقاضیان قرار دارد. با این حال، سرعت پرونده زمانی بیشتر میشود که از ابتدا دسته حقوقی درست انتخاب شده و مجموعه اسناد به شکل کامل و هماهنگ ارائه شود.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati – materia: Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 – materia: Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
