در حقوق پناهندگی ایتالیا، خطر فقط بر اساس اتفاقاتی که پیش از ترک کشور مبدأ رخ دادهاند ارزیابی نمیشود. قانون صراحتاً میپذیرد که نیاز به حمایت بینالمللی میتواند پس از خروج از کشور شکل بگیرد؛ یعنی در نتیجه رویدادهایی که بعداً رخ دادهاند یا فعالیتهایی که متقاضی در خارج از کشور انجام داده است. این وضعیت در حقوق پناهندگی با مفهوم «حمایت پس از خروج از کشور» شناخته میشود و در سال ۲۰۲۶ نیز در رویه و اسناد تخصصی ایتالیا مورد توجه جدی قرار گرفته است.
منظور از نیاز به حمایت پس از خروج چیست؟
ماده ۴ فرمان قانونگذاری شماره ۲۵۱ سال ۲۰۰۷ مقرر میکند که درخواست حمایت بینالمللی میتواند بر رویدادهایی مبتنی باشد که پس از خروج فرد از کشور مبدأ اتفاق افتادهاند یا بر فعالیتهایی که او پس از خروج انجام داده است. قانون بهطور خاص به مواردی توجه میکند که این فعالیتها ادامه یا بیان باورها، گرایشها یا مواضعی باشند که فرد پیشتر نیز داشته است.
بنابراین لازم نیست منشأ خطر همیشه پیش از ترک کشور وجود داشته باشد. ممکن است شخص در زمان خروج هنوز با خطر مشخصی روبهرو نبوده باشد، اما شرایط بعداً تغییر کند: وضعیت سیاسی یا امنیتی کشور مبدأ دگرگون شود، هویت یا باور فرد آشکار گردد، فعالیتهای عمومی او در خارج از کشور شناخته شود، یا تغییرات واقعی در زندگی شخصی او ایجاد شود که در صورت بازگشت، او را در معرض آزار یا آسیب جدی قرار دهد.
این موضوع یک نوع اقامت مستقل نیست
«حمایت پس از خروج» نام یک مجوز اقامت جداگانه نیست. این مفهوم روشی برای ارزیابی این است که آیا شخص، با توجه به شرایط جدید، شرایط دریافت وضعیت پناهنده یا حمایت فرعی را دارد یا خیر. اگر خطر به دلیل نژاد، مذهب، ملیت، عقیده سیاسی یا عضویت در یک گروه اجتماعی معین، در حد آزار و تعقیب باشد، ممکن است وضعیت پناهنده مطرح شود. اگر شرایط به آستانه آزار در مفهوم کنوانسیون ژنو نرسد اما بازگشت فرد او را در معرض خطر واقعی مجازات اعدام، شکنجه، رفتار غیرانسانی یا سایر مصادیق آسیب جدی قرار دهد، موضوع حمایت فرعی قابل بررسی است.
تغییر مذهب یا باور پس از ورود به اروپا
یکی از نمونههای مهم، تغییر واقعی باور مذهبی یا نحوه ابراز آن پس از خروج از کشور مبدأ است. در ماه مه ۲۰۲۶، دفتر مطالعات و رویه قضایی دیوان عالی ایتالیا، با همکاری آژانس پناهندگی اتحادیه اروپا، یک بررسی تخصصی درباره آزار مذهبی و حمایت پس از خروج منتشر کرد. اهمیت این موضوع در آن است که مرجع تصمیمگیر نمیتواند صرفاً به این دلیل که تغییر باور پس از خروج اتفاق افتاده، آن را بیاثر بداند.
آنچه باید بررسی شود واقعی بودن مسیر شخصی فرد، نحوه بروز باور جدید، میزان شناختهشدن آن و مهمتر از همه خطر عینی در صورت بازگشت است. این ارزیابی باید فردی باشد و با اطلاعات بهروز و معتبر درباره کشور مبدأ مقایسه شود.
فعالیتهای سیاسی، اجتماعی و فضای مجازی
فعالیتهای سیاسی یا اجتماعی پس از خروج نیز میتوانند اهمیت حقوقی پیدا کنند. حضور در تجمعات، عضویت یا فعالیت در گروهها، انتشار مستمر مطالب، مصاحبههای عمومی یا فعالیت در شبکههای اجتماعی ممکن است در پرونده مؤثر باشد، اما وجود چند عکس یا چند پست بهتنهایی برای اثبات خطر کافی نیست.
کمیسیون یا دادگاه باید بررسی کند که فعالیت واقعاً به شخص مربوط است، چه میزان تداوم و جدیت داشته، آیا برای مقامات یا دیگر عاملان خطر در کشور مبدأ قابل شناسایی است و در صورت بازگشت چه پیامد واقعی میتواند داشته باشد. به همین دلیل، ارزش مدرک به تعداد اسناد بستگی ندارد؛ ارتباط منطقی میان فعالیت، قابلیت شناسایی و خطر بازگشت اهمیت بیشتری دارد.
اگر فعالیت فقط برای ساختن پرونده انجام شده باشد چه میشود؟
قانون ایتالیا همچنین اجازه میدهد بررسی شود که آیا فعالیتهای انجامشده پس از خروج، منحصراً یا عمدتاً برای ایجاد شرایط لازم جهت ارائه درخواست حمایت انجام شدهاند یا خیر. این موضوع در ارزیابی اعتبار ادعا اهمیت دارد، اما بررسی در همین نقطه متوقف نمیشود. مرجع تصمیمگیر باید همچنان خطر واقعی و شخصی در صورت بازگشت را ارزیابی کند.
در عمل، هرچه رفتار و فعالیت فرد با مسیر زندگی، باورها و توضیحات او سازگارتر و مستندتر باشد، ارزیابی آن نیز روشنتر خواهد بود. تناقضهای مهم، اسناد مصنوعی یا فعالیتهای ناگهانی و فاقد تداوم میتوانند بر اعتبار پرونده اثر منفی بگذارند.
چه مدارکی میتوانند اهمیت داشته باشند؟
هیچ فهرست بسته و از پیش تعیینشدهای وجود ندارد. بسته به پرونده، ممکن است اسناد مربوط به فعالیتهای عمومی، مدارک عضویت، تصاویر و ویدئوها، نوشتهها و حسابهای شبکههای اجتماعی، شهادت اشخاص، مدارک مرتبط با تغییر مذهب یا مشارکت در یک جامعه مذهبی، تهدیدهای دریافتشده، مکاتبات، و هر مدرکی که نشان دهد فعالیت یا تغییر مورد ادعا واقعی و شناختهشده است، اهمیت پیدا کند.
همزمان باید اطلاعات معتبر و بهروز درباره کشور مبدأ نیز بررسی شود. صرف اثبات یک فعالیت در ایتالیا کافی نیست؛ باید روشن شود که شخص با همین مشخصات و در همین شرایط، در صورت بازگشت با چه خطر واقعی روبهرو خواهد بود.
مصاحبه در کمیسیون اهمیت ویژه دارد
در پروندههای مبتنی بر رویدادهای پس از خروج، مصاحبه در کمیسیون سرزمینی نقش اساسی دارد. متقاضی باید بتواند زمانبندی وقایع، علت تغییرات، نوع فعالیت، میزان مشارکت، ارتباط آن با هویت و باورهای خود و ترس مشخص از بازگشت را به شکلی منسجم توضیح دهد. پاسخهای حفظشده یا کلی معمولاً جایگزین روایت شخصی و قابل بررسی نمیشوند.
کمیسیون ملی حق پناهندگی در مارس ۲۰۲۶، با همکاری کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان، مجموعه بهروزشدهای از دستورالعملهای عملی برای کمیسیونهای سرزمینی منتشر کرد تا کیفیت، یکنواختی و شفافیت ارزیابیها افزایش یابد. در این چارچوب، ارزیابی فردی، اعتبار اظهارات و استفاده از اطلاعات بهروز درباره کشور مبدأ همچنان عناصر اساسی تصمیمگیری هستند.
اگر کمیسیون این بخش از پرونده را نادیده بگیرد
اگر تصمیم منفی بدون بررسی واقعی رویدادهای جدید، بدون توجه به مدارک ارائهشده یا بدون استفاده از اطلاعات بهروز درباره کشور مبدأ صادر شود، این کاستیها میتوانند در اعتراض قضایی اهمیت پیدا کنند. دادگاه باید وضعیت موجود در زمان تصمیم خود را بررسی کند و نمیتواند صرفاً به شرایطی محدود بماند که هنگام خروج از کشور یا در زمان نخستین درخواست وجود داشته است.
در پروندهای که شرایط شخص پس از خروج تغییر کرده، تنظیم دقیق خط زمانی، انتخاب مدارک مرتبط و توضیح رابطه میان وقایع جدید و خطر بازگشت اهمیت تعیینکننده دارد. مفهوم «حمایت پس از خروج» نشان میدهد که حقوق پناهندگی یک عکس ثابت از گذشته نیست؛ ارزیابی باید به واقعیت فعلی شخص و خطری که امروز در صورت بازگشت با آن روبهرو است نگاه کند.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati – materia: Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 – Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر